Theo Điều 2 Luật người cao tuổi năm 2009 quy định: “Người cao tuổi là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên”. Điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326 quy định những trường hợp được miễn nộp tạm ứng án phí, án phí: “…người cao tuổi…”. Khoản 1 Điều 14 Nghị quyết 326 quy định: “Người đề nghị được miễn, giảm tạm ứng án phí, tạm ứng lệ phí Tòa án, án phí, lệ phí Tòa án thuộc trường hợp quy định tại Điều 12, Điều 13 của Nghị quyết này phải có đơn đề nghị nộp cho Tòa án có thẩm quyền kèm theo các tài liệu, chứng cứ chứng minh thuộc trường hợp được miễn, giảm”.
Theo các quy định nêu trên thì đương sự là người từ đủ 60 tuổi trở lên (người cao tuổi) có đơn đề nghị nộp cho Tòa án thì được xem xét miễn nộp tạm ứng án phí, án phí. Vấn đề đặt ra, đương sự là người cao tuổi không có đơn đề nghị miễn án phí thì có được miễn án phí không? Thực tiễn xét xử trong thời gian qua cho thấy nhiều Thẩm phán có quan điểm khác nhau trong vấn đề áp dụng pháp luật về án phí đối với trường hợp người cao tuổi không có đơn đề nghị miễn án phí. Do đó, khi giải quyết về phần án phí thì mỗi Thẩm phán có cách giải quyết khác nhau.
– Quan điểm thứ nhất: Đương sự là người cao tuổi không có đơn đề nghị miễn án phí, phải chịu án phí theo quy định của pháp luật.
– Quan điểm thứ hai: Đương sự là người cao tuổi thuộc trường hợp được miễn án phí nên đương nhiên được miễn án phí theo quy định tại Điều 13 Nghị quyết 326.
– Quan điểm thứ ba: Đương sự là người cao tuổi không có đơn đề nghị miễn án phí nhưng tại phiên đối thoại, hòa giải hoặc phiên tòa, đương sự đề nghị miễn án phí thì vẫn được miễn án phí theo quy định tại Điều 13, Điều 14 Nghị quyết 326.
Theo quan điểm chúng tôi thống nhất với quan điểm thứ ba vì: Đương sự là người cao tuổi, mặc dù không có đơn đề nghị miễn án phí nhưng trong quá trình giải quyết vụ án, đương sự có trình bày ý kiến xin được miễn án phí, ý kiến này được ghi nhận vào văn bản lưu vào hồ sơ vụ án thì cũng được xem là đương sự có đơn đề nghị miễn án phí theo quy định Điều 14 Nghị quyết 326. Do đó, việc miễn án phí trong trường hợp này là phù hợp với quy định của pháp luật và đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. Còn đối với quan điểm thứ nhất – bắt buộc đương sự là người cao tuổi phải có đơn nộp cho Tòa án thì mới được miễn án phí, không có đơn thì không được miễn án phí; quan điểm này quá cứng ngắt và nguyên tắc theo quy định của Luật, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của đương sự. Quan điểm thứ hai – đương nhiên miễn án phí cho đương sự, vô tình làm cho quy định tại Điều 14 không có ý nghĩa, mặt khác đương sự là người cao tuổi nhưng có điều kiện kinh tế và họ không cần miễn án phí thì việc Tòa án miễn án phí cho họ là không cần thiết, làm ảnh hưởng đến khoản thu ngân sách của Nhà nước.
Để thực hiện tốt chính sách của Đảng và Nhà nước về việc miễn án phí cho người cao tuổi theo quy định của Nghị quyết 326. Thiết nghĩ, các cơ quan có thẩm quyền cần sớm có văn bản hướng dẫn hoặc giải đáp đối với vướng mắc nêu trên nhằm áp dụng thống nhất trong thời gian tới./.
# Phạm Huỳnh Trang
